علّامه طباطبايى در برابر آيهء وَ حَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَ صَمُّوا « 1 » ، به تعريف فتنه مىپردازد كه از تعريف جرجانى - كه بيان شد - ضعيفتر است ، امّا ارزش و شأن آن باقى است . مىگويد : « فتنه همان محنتى است كه آدمى را مىفريبد ؛ كه از هر بدى و مصيبتى فراگيرتر است . » سپس در آغاز شرح آيهء وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ « 2 » ، مىگويد : « فتنه آن است كه به‌وسيلهء آن مورد امتحان واقع مىشوند ، كه حتما دشوار است . بيشتر كاربرد آن در جنگ ، ناامنى و ناآرامى است . » ايشان در تفسير آيهء وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً « 3 » ، به شرح و بسطى مىپردازد كه پيداست هر فتنه‌اى نيست و لازمهء آن اين است كه فتنهء مذكور خاصّ برخى از اقوام باشد كه بر عموم امّت واجب است به دفع آن اقدام كنند و آتش فتنه را خاموش سازند ؛ چون خداوند بر آنان امر به معروف و نهى از منكر را واجب گردانيده است . تحذير شامل عموم مسلمانان است كه در امر اختلافهاى داخلى كه وحدتشان را تهديد مىكند و موجب اختلاف آنها مىشود و بىدرنگ آنها را به گروهها و دسته‌ها تقسيم مىكند ، كوتاهى نكنند ، كه حاكميّت از آن كسانى است كه غلبه مىيابند . همچنين مىگويد : « اين فتنه خاصّ ستمگران است ، امّا زشتى اثر آن همه‌گير مىشود و همهء آنها را ذلّت و خوارى دربر مىگيرد و همه منتظر بلا به‌واسطهء ايجاد اختلاف بين خود خواهند بود ، و همه نزد خداوند مسؤول هستند ؛ و خداوند فتنه را مبهم بيان كرده است ، ولى اسم و رسم آن را كامل معرفى ننموده ، چون اختلاف بعضى از امّت با بعضى ديگر است كه همهء آنها جنبهء حق را در آن مىدانند و برخى از پذيرش آن رويگردانى مىكنند و با ستم به منكر روى مىآورند و ديگران وى را از منكرى كه مرتكب مىشود بازنمىدارند . البتّه نه همهء ظلم ، بلكه ظلمى كه اثر زشت آن به همهء مؤمنان و عموم امت سرايت مىيابد . » هرچه باشد ، در فتنه‌هايى كه در صدر اسلام رخ داده چيزهايى است كه ما را به اين

--> ( 1 ) - مائده ( 5 ) آيهء 71 : و پنداشتند كيفرى در كار نيست . پس كور و كر شدند . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 193 : با آنان بجنگيد تا ديگر فتنه‌اى نباشد . ( 3 ) - انفال ( 8 ) آيهء 25 : و از فتنه‌اى كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد بترسيد .